Papusza w Żaganiu! Jej imię nosi Miejska Biblioteka Publiczna

Małgorzata Trzcionkowska
Małgorzata Trzcionkowska
Chociaż Papusza mieszkała w Żaganiu tylko przez 3 lata, to pamięć o niej przetrwała. Jej imie nosi Miejska Biblioteka Publiczna. Małgorzata Trzcionkowska
Przez 3 lata cygańska poetka Papusza (Bronisława Wajs) mieszkała w Żaganiu, w kilku domach: przy ul. Asnyka, Rybackiej i Szprotawskiej. Potem wyjechała wraz z rodziną do Gorzowa Wielkopolskiego, jednak pamięć o niej jest wciąż żywa, a od listopada 2017 roku jej imię nosi Miejska Biblioteka Publiczna w Żaganiu.

Bronisława Wajs urodziła się w 1908 lub 1910 roku w Lublinie. Pochodziła z grupy polskich Romów nizinnych. W jej rodzinie było wielu artystów, grających na weselach, czy w karczmach. Samodzielnie nauczyła się czytania i pisania. Jej ogromny talent odkrył Jerzy Ficowski, którego wspierał Julian Tuwim. Ficowski – młody poeta ukrył się w 1949 roku przed bezpieką w taborze cygańskim. Zachwycił się zwyczajami, kulturą i poezją swoich gospodarzy.

Trudne życie poetki

Rodzina Papuszy osiadła w Żaganiu na skutek przymusowych przepisów ogłoszonych przez władze PRL. Zaczęła pisać tęskne wiersze za utraconymi wędrówkami z taborem. Gdy je upubliczniła, odczuła ostracyzm innych Romów, dla których niedopuszczalne było ujawnienie ich kultury obcym. Została wykluczona ze swojej społeczności. Zmarła w 1987 roku w Inowrocławiu. Jej twórczość została przetłumaczona na wiele języków. Została członkinią Stowarzyszenia Literatów Polskich, była też odznaczana przez państwo.

Papusza w Żaganiu

Papusza, a właściwie Bronisława Wajs, w latach 1950-1953 mieszkała i tworzyła w Żaganiu. Prawdopodobnie na lata żagańskie przypadł najbardziej płodny okres jej udokumentowanej twórczości. Pozostawiona spuścizna literacka jest zjawiskowa.
Mieszkała w Żaganiu przy ul. Asnyka 8/3, Rybackiej 33 oraz przy Szprotawskiej 60/33 i ul. Szprotawskiej 53.
- Tabor cygański przywędrował do Żagania bo tu było bardzo dużo zieleni, lasy, a także przyjaźni ludzie – opowiadał Edward Dębicki z Gorzowa, twórca zespołu Terno, pard i poeta, wraz z żoną Ewą. Oboje przyjechali do Żagania z okazji nadania imienia Papuszy bibliotece. – Jako dzieciaki założyliśmy też własną drużynę piłki nożnej.

Z Żagania do Gorzowa

Wielu gorzowskich Romów było związanych z Żaganiem. Między innymi Edward Jaworski wójt społeczności romskiej. - Moja rodzina trafiła do Żagania po wojnie - wspomina. - Tutaj przez jakiś czas mieszkała również najsławniejsza poetka Papusza, czyli Bronisława Wajs. W tamtych czasach boisko było koło pałacu, a w piłkę nożną grało wielu Cyganów.
Jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku w mieście było sporo Romów. Mieszkali m.in. przy ul. Rybackiej. Później wszyscy gdzieś się wynieśli. Praktycznie jednego dnia. - Tak bywało w tamtych czasach - tłumaczy E. Jaworski. - Ludzie szukali dobrego miejsca do życia. Ja wraz z rodzicami wyjechałem z Żagania, gdy miałem 7 lat. W końcu zawędrowaliśmy do Gorzowa, gdzie osiedliliśmy się na stałe.

Trudne czasy dla Romów

To były trudne czasy dla Romów. Byli często prześladowani i zmuszani do porzucenia życia taborowego. Dzieci były kierowane od razu do szkół specjalnych. Tak było na przykład z Romanem Kwiatkowskim, prezesem Stowarzyszenia Romów w Polsce, który musiał chodzić do szkoły specjalnej. Na szczęście to mu nie przeszkodziło w ukończeniu studiów wyższych i zdobyciu doktoratu.
E. Jaworski zaznacza, że Romowie już by nie potrafili żyć w taborach. - Czasy się zmieniły - zaznacza. - Każdy patrzy na swoją wygodę. Chce mieć telewizor i inne dobra, posyła dzieci do szkół. Ale wciąż kultywujemy dawne tradycje. Moje dzieci interesują się dawnym życiem i sztuką.

W Żaganiu można było zapoznać się z kulturą Romów m.in. podczas majówki na placu gen. Maczka, która odbyła się kilka lat temu. Do miasta przyjechał mini tabor. Na scenie brzmiały cygańskie pieśni.

Film o poetce wyklętej

Historia romskiej poetki, której wiersze po raz pierwszy zostały spisane i przetłumaczone na język polski została przedstawiona w filmie "Papusza" Joanny Kos-Krauze i Krzysztofa Krauze z 2013 roku.

Czytaj również na naszym portalu

Zobacz film Dzień Dbry TVN/x-news "Krzysztof Krauze i Antoni Pawlicki o filmie "Papusza": Pojechaliśmy z wódką do cygańskich rodzin"

Wideo

Materiał oryginalny: Papusza w Żaganiu! Jej imię nosi Miejska Biblioteka Publiczna - Żagań Nasze Miasto

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie